مزارع شناور بنگلادش: آن بالا که آب می‌آید، کشاورزی قایقی می‌شود

بنگلادش کشوری است که انگار خدا نصفش را با رودخانه و باران ساخته و نصف دیگرش را با سیل. وقتی آب بالا می‌آید و زمین زیر پا محو می‌شود، کشاورزان بنگالی دست به ابتکاری می‌زنند که شاید قدیمی‌ترین فناوری شناور دنیا باشد: مزارع قایقی یا همان «بایرا». روی آب‌های راکد، لایه‌های ضخیم سنبل آبی را روی هم می‌خوابانند، بعد روش خاک و کود می‌ریزند و بذر انواع سبزی می‌پاشند. نتیجه یک جزیره کشاورزی شناور است که با موج بالا و پایین می‌رود ولی غرق نمی‌شود.

حالا این روش سنتی با چاشنی علم مدرن آمیخته شده. کشاورزان بذرهای مقاوم به شوری و سیل می‌کارند و شبکه‌های نایلونی زیر بستر شناور می‌اندازند تا ریشه‌ها از دست ماهی‌ها در امان باشند. یک مزرعه شناور می‌تواند کدو، بامیه، بادمجان و حتی ادویه تولید کند و درآمد یک خانواده را در فصل بارانی سرپا نگه دارد. سازمان فائو این شیوه را رسما به عنوان «میراث کشاورزی با اهمیت جهانی» ثبت کرده و حالا دارد تکنیک‌هایش را به کامبوج و میانمار هم آموزش می‌دهد.

نکته بامزه این است که مزارع شناور یک جور بازیافت بزرگ هم هست. سنبل آبی که در حالت عادی آفت آبراه‌هاست، اینجا ماده اولیه می‌شود. کشاورز باهوش بنگالی در واقع دارد مشکل را به فرصت تبدیل می‌کند. تازه خود این بسترها بعد از فصل برداشت کمپوست عالی برای فصل خشک می‌شوند. محققان دانشگاه داکا مشغول طراحی بسترهای شناور مصنوعی از بطری‌های بازیافتی و الیاف نارگیل هستند که ماندگاری بیشتری دارد و می‌تواند محصولات سنگین‌تری مثل آناناس را هم تحمل کند.

اما آینده از این هم جالب‌تر می‌شود. شرکت‌های هلندی با الهام از بنگلادش، مزارع شناور لبنی طراحی کرده‌اند که گاوها در طبقه بالا زندگی می‌کنند و زیرشان پنل‌های خورشیدی برق تولید می‌کند. شاید فردا سوپرمارکت‌های جهان پر شود از شیر با برچسب «شناور در دلتا». پس وقتی دلت برای کشاورزی آینده شور می‌زند، یک نگاهی به بنگلادش بینداز که زیر باران سیل‌آسا، با لبخند سبزی می‌کارد.